2.04.2024

Czy obecność franszyzy redukcyjnej w umowie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej stanowi przeszkodę w uzyskaniu zamówienia publicznego przez Wykonawcę?

Umowy ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej charakteryzuje specyficzna dla branży ubezpieczeniowej zawiłość i skomplikowanie. Ubezpieczyciele jako podmioty świetnie rozumiejące specyfikę ubezpieczeń zawierają w nich wiele klauzul oraz specyficznych postanowień, które mogą wprowadzić zainteresowanych w nie lada zakłopotanie. Jedną z takich powszechnie stosowanych klauzul jest zawarcie w ubezpieczeniu mechanizmu zwanego „franszyzą redukcyjną”. Franszyza wskazuje bowiem kwotę, o którą ubezpieczyciel redukuje odszkodowanie. Jeśli wartość szkody nie przekroczy kwoty franszyzy redukcyjnej, odszkodowanie nie zostanie wypłacone.

Zamawiający określając warunek dotyczący sytuacji finansowej i ekonomicznej często wymagają    posiadania przez wykonawcę odpowiedniego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Podmiotowym środkiem dowodowym potwierdzającym spełnienie tego warunku jest  dokument  potwierdzający, że wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia ze wskazaniem sumy gwarancyjnej tego ubezpieczenia. Sama ocena owych dokumentów przysparza jednak niejednokrotnie kłopotów Zamawiającym, o czym świadczyć może rozległe orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej na ten temat.

Analizując potencjalne problemy jakie wystąpić mogą przy okazji badania podmiotowych środków dowodowych składanych przez wykonawców, wskazać należy, iż sama obecność franszyzy redukcyjnej w treści polisy OC nie jest powodem do odrzucenia oferty wykonawcy, który ją przedłożył. Jak wskazała Krajowa Izba Odwoławcza w zachowującym nadal aktualność wyroku z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt KIO 179/15, „nie stanowi – przy braku szczegółowych zastrzeżeń i wymagań zawartych w SIWZ – powodu dyskwalifikującego polisy i inne dokumenty potwierdzające ubezpieczenie fakt, że zastrzeżono w nich franszyzy redukcyjne na określonym poziomie. Franszyzy redukcyjne obniżają bowiem stałym, określonym współczynnikiem procentowym lub kwotowym należne sumy ubezpieczenia, stanowiąc element nieodłączny i powszechnie stosowany element umowy ubezpieczenia. Każdorazowo w ubezpieczenie na określoną kwotę (sumę gwarancyjną) wpisane jest jej pomniejszenie z tego tytułu. Stąd, Zamawiający wymagając ubezpieczenia na określoną kwotę musi liczyć się, że w umowie ubezpieczenia znajdą się tego rodzaju zastrzeżenia”.

Z przytoczonego powyżej uzasadnienia wyroku KIO wywnioskować można również a contrario, iż Zamawiający będący zgodnie z powszechnie obowiązującą zasadą zamówień publicznych „gospodarzem postępowania”może dowolnie (jednak w granicach wyrażonej treścią art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1605 z późn. zm.) zwaną dalej „p.z.p.” zasady proporcjonalności) kształtować warunki udziału w postępowaniu, w tym szczegółowo określić warunki, które spełnić musi posiadane przez wykonawcę ubezpieczenie. Brak bezpośrednio wyrażonego w treści dokumentacji postępowania warunku posiadania ubezpieczenia OC nieobciążonego franszyzą redukcyjną nie upoważnia tym samym Zamawiającego do uznania, iż oferta wykonawcy zasługuje na odrzucenie (tak na przykład KIO w wyroku z dnia 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt KIO 692/17 – „jeśli więc Zamawiający w SIWZ nie sprecyzował szczegółowo warunku w zakresie zdolności finansowej i ekonomicznej, nie wymagając pozbawionego określonych ograniczeń ubezpieczenia, takich jak franszyzy redukcyjne, czy wymaganie możliwości skorzystania z całej sumy ubezpieczenia przez dany podmiot, to nie sposób czynić zarzutu sprzeczności z treścią warunku udziału w postepowaniu wobec złożonej w postępowaniu polisy, która takie klauzule zawiera„).

Zamawiający nieczęsto stosują jednak tego typu ograniczenia co do ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Wynika to głównie z faktu, iż istotą omawianego warunku jest wykazanie, iż wykonawca posiada zdolność do objęcia ubezpieczeniem i opłacenia składek.

Jak powszechnie wskazuje Krajowa Izba Odwoławcza, „wymaganie od wykonawcy przedstawienia dokumentów potwierdzających, że jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na określoną sumę gwarancyjną nie ma na celu zapewnienia zamawiającemu możliwości zaspokojenia się z posiadanego przez wykonawcę ubezpieczenia. Wymóg ten nie jest też równoznaczny z objęciem ochroną ubezpieczeniową przedmiotu przyszłej umowy w sprawie zamówienia publicznego. Stawianie takiego warunku udziału w postępowaniu ma bowiem weryfikować, po pierwsze, zdolność podmiotu do bycia ubezpieczonym, a także – po drugie – możliwość opłacenia przez niego składki ubezpieczeniowej. Ustawodawca zakłada, że wykonawca, którego ubezpieczyciel zdecydował się objąć ochroną ubezpieczeniową opiewającą na sumę gwarancyjną wynikającą z treści warunku udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego i który jest w stanie spełnić świadczenie w postaci opłacenia składki ubezpieczeniowej znajduje się w sytuacji ekonomicznej i finansowej dającej rękojmię należytego wykonania zamówienia” (Wyrok KIO z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt KIO 2444/17).

Z punktu widzenia praktyki stosowania prawa zamówień publicznych, celu w którym Zamawiający wymagają posiadania przez wykonawcę odpowiedniego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz powszechności stosowania franszyz redukcyjnych zgodzić należy się z utartym orzecznictwem Krajowej Izby Odwoławczej, prezentującym stosunkowo mało rygorystyczne podejście, pozostawiające jednocześnie Zamawiającym swobodę w kreowaniu warunków udziału w postępowaniu proporcjonalnie do przedmiotu zamówienia.

 

Autor artykułu:

Krzysztof Kostiuszko

Szukasz porady prawnej?

Zapraszamy do kontaktu!
Kredyty frankowe - Waloryzacja - Prawo zamówień publicznych - Zamówienia międzynarodowe - Projekty unijne